با افزایش جمعیت های انسانی، استفاده از مناطق جنگلی برای فعالیت های تفرجی روز به روز در حال افزایش است و تاثیری که فعالیت های تفرجی بر زیست مندان می گذارند، مورد توجه است. از جمله این زیست مندان، پرندگان هستند که تحت تاثیر فعالیت های تفرجی قرار می گیرند. جمع آوری اطلاعات درباره تاثیر تفرج روی حیات وحش در محدوده پارک های ملی و ذخیره گاه ها می تواند برای مدیریت مناطق طبیعی مفید باشد. این مطالعه تاثیری را که فعالیت های تفرجی روی پرندگان در جنگل فندق لو دارند را مشخص نمود. شاخص های تنوع گونه ای، تراکم و همباشی پرندگان با متغیر های محیط زیستی با استفاده از روش نمونه برداری نقطه ای و روش رج بندی مورد مطالعه قرار گرفت. پرندگان و متغیر های محیط زیستی به فاصله شعاعی 25 متری از هریک از 90 نقطه نمونه برداری بررسی شد. برای تعیین تراکم پرندگان و همباشی جامعه پرندگان با متغیر های محیط زیستی در سه تیمار متفاوت از جنگل، به ترتیب از نمونه برداری نقطه ای و آنالیز فزاینده استفاده شد. آنالیز داده ها نشان داد در مناطق تفرجی و پیاده روی تراکم و تنوع پرندگان بالاتر از منطقه حفاظت شده است.

بیش از 50 درصد سطح کشور را مراتع تشکیل می دهند و استفاده اصلی از مراتع چرای دام می باشد، ولی با توجه به افزایش شدید جمعیت شهرها و زندگی پرفشار شهرنشینی لزوم توجه به ارزش های تفرجگاهی در محدوده شهرها بیش از پیش حس می شود و مسئله استفاده از ارزش های مراتع در قرن حاضر جایگاه ویژه ای یافته و در آینده این توجهات تشدید می گردد؛ بنابراین در محدوده شهرها مرتع داری نه فقط به لحاظ علوفه دام، بلکه از جنبه های تفرجگاهی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. مراتع منطقه جلیزجند به مساحت 44/16210 هکتار در شمال شهرستان فیروزکوه استان تهران واقع شده است که بر مبنای اقلیم نمای دومارتن دارای اقلیم نیمه خشک سرد می باشد. این تحقیق بر مبنای دستورالعمل فائو (1991) و با لحاظ تغییرات لازم منطقه ای و بکارگیری سیستم اطلاعات جغرافیایی در مقیاس 1: 20000 انجام شد. برای ترکیب نمره دهی از روش عامل محدودکننده استفاده شد. ابتدا وضع موجود مراتع مطالعه شد، سپس عوامل مؤثر بر گردشگری شامل عوامل محیطی و اکولوژیکی (اقلیم، ارتفاع، شیب، جاذبه های منطقه، منابع آب، خاک) و عوامل زیرساختی (دسترسی به منطقه و فاصله تا مراکز خدماتی و رفاهی) مطالعه گردید، در نهایت شایستگی مراتع منطقه برای گردشگری و تفرج تعیین شد. نتایج نشان داد از نظر شایستگی گردشگری 1% منطقه در طبقه شایستگی خوب (S1)، 4/9% در طبقه شایستگی متوسط (S2)، 4/29% در طبقه شایستگی ضعیف (S3) و 2/60% در طبقه غیرشایسته (N) قرار داشت. همچنین نتایج نشان داد که درصد شیب، مقدار آب، فاصله از جاذبه های انسان ساخت و ترکیب گیاهی عوامل محدود کننده برای گردشگری و همچنین فاکتورهای درجه حرارت، ارتفاع، فاصله تا شهرها و مراکز خدمات رفاهی و فاصله منابع آب از عوامل افزایش دهنده توان گردشگری در مراتع منطقه جلیزجند فیروزکوه بودند.

هدف از این پژوهش ارزیابی اثرات گردشگری غیرمسئولانه بر ویژگی های محیطی اکوتون­های هرمزگان است. به این منظور پس از جنگل گردشی، سه منطقه معرف پنج هکتاری با شرایط بدون فشار توریسم، با فشار متوسط و با فشار زیاد توریسم، انتخاب و شاخصه های مختلف محیطی اندازه گیری شد. در هر منطقه معرف، ده ترانسکت خطی، هر یک شامل دوازده پلات، قرار داده شد. برای اندازه گیری فانروفیت ها از پلات 20*20 و برای اندازه گیری کریپتوفیت ها و بوته ای ها پلات 2*2 مترمربعی، استفاده شد. ده پروفیل خاک نیز بر روی هر ترانسکت، حفر و مقایسه میانگین داده ها با آزمون LSD با استفاده از نرم افزار SAS 9.1 انجام شد. نتایج نشان داد وزن مخصوص خاک در منطقه گردشگری شدید، افزایش و درصد تخلخل خاک کاهش یافته است. همچنین میانگین تاج پوشش گیاهی مربوط به منطقه گردشگری کم (70 درصد) و کمترین آن مربوط به منطقه گردشگری زیاد (1/23 درصد) است. بیشترین وزن مخصوص ظاهری مربوط به منطقه با فشار زیاد گردشگری (79/1 گرم بر سانتی متر مکعب) و کمترین آن، مربوط به منطقه گردشگری با فشار کم (24/1 گرم بر سانتی متر مکعب) است. بیشترین درصد تخلخل خاک، در منطقه با فشار گردشگری کم، به ترتیب 93/50 و کمترین میزان، در منطقه با فشار گردشگری زیاد 19/32 درصد است. در نهایت افزایش شدت فعالیت های گردشگری، باعث تخریب خاک شده و تمامی ویژگی های پوشش گیاهی منطقه، شامل تراکم، درصد تاج پوشش گیاهی در بازه زمانی یک سال و ارتفاع گونه های درختی، درختچه ای و بوته ای نیز در اثر افزایش فشار گردشگری زوال یافته است. پیشنهاد می گردد ظرفیت برد گردشگری رعایت و فرهنگ سازی و آموزش گردشگران انجام گیرد.

پژوهش حاضر به ارزیابی توان اکولوژیکی شهرستان شهرضا به منظور توسعه تفرج متمرکز و گسترده پرداخته است. در این راستا از مدل اکولوژیکی ارزیابی توسعه توریسم استفاده شد. بدین منظور، ابتدا داده های پارامترهای شیب، جهت شیب، رده خاک، سنگ بستر، پوشش گیاهی، دما و ساعات آفتابی تهیه گردید و با رعایت اصول و شرایط مدل مزبور و همچنین اعمال آستانه های آن، نقشه های مناطق مناسب از منظر هر پارامتر ترسیم شد. سپس با تلفیق نقشه های مناطق مستعد مبادرت به تهیه نقشه نهایی توسعه تفرج گسترده و متمرکز اکوتوریسم گردید. نهایتا لایه های تفرجگاهی از طریق برخورد مکانی با لایه جاذبه های طبیعی و مراکز روستایی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که مساحتی حدود 9/0198 و 3/9526 کیلومترمربع (0.32 و 0.14 درصد) از شهرستان شهرضا به ترتیب برای توسعه سطوح یک و دو تفرج متمرکز مناسب هستند. همچنین وسعتی حدود 1973/263 و 1843/298 کیلومترمربع (9.41 و 10.67 درصد) نیز به ترتیب جهت توسعه سطوح یک و دو تفرج گسترده سازگاری داشتند. انطباق بالای مکانی جاذبه های طبیعی و مراکز روستایی با طبقات تفرجی نیز حاکی از دقت قابل قبول مدل اکولوژیکی توسعه توریسم و همچنین نقشه آمایشی- فضایی توسعه اکوتوریسم شهرستان شهرضا می باشد.

توجه به معضلات رو به رشد ناشی از بهره برداری بی رویه از طبیعت، موجب گردید تا اقتصاددانان در جهت تعیین ارزش خدمات مختلف ناشی از اکوسیستم های طبیعی، توجه برنامه ریزان کلان را به لزوم حفاظت و توسعه هر چه بیشتر از این مواهب خدادادی جلب کنند. از این رو، در دهه های اخیر، حوزه اقتصاد اکولوژیک، شاهد افزایش فعالیت هایی در جهت تعیین ارزش کالاها و خدمات اکوسیستم های طبیعی بوده است. پژوهش حاضر، در همین راستا، به تعیین تمایل به پرداخت بازدید کنندگان از تنگه واشی و آبشار ساواشی شهرستان فیروزکوه و ارزش تفریحی ناشی از بهره مندی از آن با استفاده از روش ارزش گذاری مشروط و پرسش نامه انتخاب دوگانه دو بعدی، پرداخته که در طی تابستان سال 1392 انجام پذیرفت. در این پژوهش پس از انجام محاسبات، متوسط تمایل به پرداخت بازدید کنندگان برای استفاده تفریحی از این مکان 12578.23 ریال و متوسط ارزش تفریحی سالانه این تفرج گاه برابر14339182200 ریال برآورد گردید.

با به حکومت رسیدن «شاه عباس اول» (996-1038ه‍.ق.)، ساختارهای شهر اصفهان در مقام پایتخت سلطنتی (از 1006ه‍.ق. تا پایان سلسلۀ صفویه) تغییر یافت. طرح توسعۀ شهری اصفهان که با برنامه ریزی های دقیق سلطنتی همراه بود و بر خواست پادشاهان صفوی جهت نمایش قدرت و شکوه به اروپاییان و در رقابت با همسایگانشان تکیه داشت، نویدبخش ایده ها و مفاهیم جدیدی از شهرسازی عصر مدرن متقدم، ازجمله فراهم آوری محورهای تفریحی و تفرجی در کالبد شهر شد. در این میان توجه شاهان صفوی به امر تفریح و اوقات فراغت، نیروی محرکۀ اصلی برای حضور مکرر این ایده در شهر و زندگی مردم عصر صفوی شد. بر این اساس اصفهان به شهری متمایز تبدیل شد که به نظر می رسد ایدۀ تفریح و تفرج برای نخستین بار به صورت جدی در کالبد این شهر وارد شده باشد؛ همین امر شهرسازی اصفهان را از شهرسازی قدیم جدا می کند. بررسی و تحلیل فضاهای شهری نوین اصفهان در ارتباط با مقولۀ تفریح و تفرج مسأله پژوهش حاضر است. به منظور کندوکاو در ساحت شهرسازی، نخست به طور مختصر به توصیف تفریحات عمومی در زندگی روزمره و تفریحات درباری در عصر صفوی می پردازیم؛ نظام و سازماندهی موجود حول محور این بحث را بررسی و سپس وارد ساحت شهرسازی اصفهان شده و انطباق و سازگاری آن را در محوریت بخشی به ایدۀ مذکور می آزماییم. به کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری و صورت بندی اطلاعات از منابع دست اول عصر صفوی (منابع تاریخ نگاری و سفرنامه های موجود) و هم چنین استفاده از پژوهش های معاصر در این باب (چه آن هایی که تنها به ایدۀ تفریح در ساحت حیات روزمرۀ عصر صفوی پرداخته اند و چه آن هایی که در ساحت کالبد شهری این ایده را پی گرفته اند)، ما را در روند این پژوهش یاری می دهند. نتایج حاصل از پژوهش (ترسیم و مستند کردنِ ویژگی های کالبدی شهر در رابطه با مقولۀ تفریح و تفرج که به شهرهای مدرن جهان پهلو می زند) امکان ترسیم خطی تمایزبخش میان الگوی شهری کهن و نوین در تاریخ شهرسازی ایران و نظر به اصفهان، به مثابه شهری با کالبدی نوین در آستانۀ ورود به جهان مدرن فراهم آورده است.

سابقه و هدف: به کالاها و خدماتی که در شرایط محیطی مطلوب توسط اکوسیستم ها، به منظور رفاه انسان ها ارائه می-شود، خدمات اکوسیستم می گویند. خدمت اکوسیستمی تفرج که در دسته خدمات فرهنگی قرار دارد، یکی از ارزشمندترین خدمات در اکوسیستم های شهری است که باعث افزایش سلامت جسمی و روحی ساکنان شهر می شود. ارزش تفرجی به عنوان ظرفیت اکوسیستم ها برای فراهم آوردن فرصت های تفرجی مانند پیاده روی، دوچرخه سواری، مشاهده گیاهان و جانوران، دویدن و ورزش در فضای باز تعریف شده است. با توجه به اهمیت خدمات اکوسیستم، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی و کمی سازی خدمت تفرج در شهرستان بهبهان انجام شد.مواد و روش ها: در این پژوهش برای تهیه نقشه کاربری اراضی سال 1400، از تلفیق تصاویر لندست 8 و سنتیل 2 استفاده شد. تصویر مورد نظر با الگوریتم حداکثر احتمال در 12 طبقه تهیه شد. همچنین تفرج در فضای باز با روش طیف فرصت های تفرجی (ROS) مدل سازی شد. در این مدل نقشه نهایی تفرج در 9 کلاس طبقه بندی می شود. این مدل تقریبا در همه بررسی های سیمای سرزمین قابل استفاده است و فرآیندی عملی همراه با اصولی است که مدیران را ملزم می کند تا مدیریت را از سه دیدگاه حفاظت از منابع، فرصت برای استفاده های عمومی و برآوردن شرایط مطلوب در منطقه توجیه نمایند. نتایج و بحث: نتایج عرضه خدمت اکوسیستمی تفرج در شهرستان بهبهان نشان می دهد که طبقه ششم (تامین متوسط– دسترسی سخت) و طبقه هشتم (تامین بالا– در دسترس) در وضعیت جاری به ترتیب بیشترین و کمترین پوشش سطح زمین را به خود اختصاص داده اند. مکان های شمال شرق منطقه به دلیل قرار گرفتن سد مارون و مناطق حفاظت شده شهرستان، دارای بالاترین پتانسیل تفرجی است.علاوه بر این، در این مکان ها فعالیت های انسانی و تجمع مناطق شهری وجود ندارد. در مرکز منطقه به دلیل تجمع مناطق شهری و شبکه جاده ها پتانسیل تفرجی از پایین ترین حد برخوردار است. همچنین قسمت هایی از جنوب و غرب منطقه دارای پتانسیل تفرجی نسبتا مطلوبی است. ترکیب پوشش منطقه در این قسمت ها شامل پهنه های آبی و مرتع پرتراکم است. با توجه به نتایج، فرصت های تفرجی تحت تاثیر توپوگرافی قرار گرفتند. زیرا در چشم انداز شمالی به دلیل طبیعت کوهستانی و سایر جاذبه های طبیعی (پهنه های آبی، جنگل ها و مناطق حفاظت شده)، فرصت های تفرجی بیشتری نسبت به مرکز و سایر قسمت ها وجود دارد که در ارتفاعات پایین تر واقع شده و عمدتاً توسط فعالیت های انسان پوشیده شده است. علاوه بر این، مکان هایی با تراکم جمعیت پایین و دور از مرکز شهری و جاده ها همیشه فرصت تفرجی بالاتری را نشان می دهند.نتیجه گیری: با توجه به نتایج، درک اثرات محیط زیستی تغییر کاربری زمین و گسترش شهری بر خدمت اکوسیستمی تفرج ممکن است در دستیابی به نتایج مقرون به صرفه در آینده کمک کند. در این راستا سیاست گذاران و برنامه ریزان شهرستان بهبهان باید بر بهبود فرصت های تفرجی در منطقه مرکزی، جنوب، غرب و جنوب غربی تمرکز کنند. با توجه به اینکه خدمت اکوسیستمی تفرجی در شهرستان بهبهان در مکان های مختلف متفاوت است، بنابراین این نتیجه باعث برجسته شدن موارد مهمی در استفاده از ارزش خدمات اکوسیستم در برنامه ریزی های شهری و اولویت های سیاسی می شود.

زمینه و هدف ارزیابی توان زیست محیطی سرزمین به عنوان یک مطالعه پایه و اساس برنامه ریزی استفاده از سرزمین، برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار است. هدف از این مطالعه ارزیابی توان اکولوژیک سد تاجیار برای کاربری های کشاورزی و مرتعداری و تفرج متمرکز و تفرج گسترده با استفاده از روش بولین می باشد. روش بررسی معیارهای اصلی مطالعه، عبارتند از: نقشه های خاکشناسی، سنگ شناسی، توپوگرافی، اقلیم، پوشش گیاهی، میزان آب و کاربری اراضی. با استفاده از روش بولین و منطق AND و رقومی سازی اطلاعات در محیط GIS˓,روی هم گذاری لایه های اطلاعاتی و تجزیه و تحلیل حوضه آبخیز سد تاجیار در استان آذربایجان شرقی انجام گردید. مدل بولین مناسبت مکانی را بر اساس عملگرهای شرطی به صورت صفر یا یک نشان می دهد. یافته ها یافته ها حاکی از آن است که مناطق دارای توان کاربری کشاورزی-مرتعداری 6958 هکتار و مناطق فاقد توان کاربری مذکور 3701 هکتار از کل مساحت منطقه مورد مطالعه (10898 هکتار) می باشد. در مورد کاربری تفرج متمرکز˓,مساحت مناطق دارای توان 4851 هکتار و مساحت مناطق که توان لازم را ندارند5793 هکتار می باشد و در نهایت در مورد کاربری تفرج گسترده˓,مناطق دارای توان 4612 هکتار و مناطق فاقد توان 6042 هکتار از کل مساحت منطقه مورد مطالعه را به خود اختصاص داده اند. بحث و نتیجه گیری با توجه به اینکه نزدیک به 40 درصد از منطقه برای کاربری تفرج و بیش از 50 درصد از منطقه برای کاربری کشاورزی-مرتعداری دارای توان بالقوه می باشد˓,در نتیجه در این حوضه توان اکولوژیکی بالا برای کاربری های مذکور مشاهده می شود.

زمینه و هدف پارک چیتگر با مساحت 54000 هکتار با احتساب ارتفاعات از شمال به زمین های چیتگر، از جنوب به آزادراه تهران-کرج، از غرب به آزاد شهر و پیکان شهر و از شرق به منطقه خرگوش دره محدود می شود و با مساحتی در حدود 950 هکتار زمین پر درخت، از بزرگ ترین پارک های جنگلی و قطب توریستی استان تهران به شمار می رود. ارزیابی توان اکولوژیکی مناطق در راستای کاربری اکوتوریسم به عنوان ابزاری برای حصول به این هدف شناخته شده است. روش بررسی با توجه به ویژگی های اکولوژک منطقه، ارزیابی توان محیط زیست پارک چیتگر برای تفرج متمرکز با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی انجام گرفت. ابتدا با بررسی منابع مختلف معیارها و زیرمعیارها انتخاب شدند، سپس با استفاده از پرسشنامه ی مقایسات زوجی، وزن معیارها و زیرمعیارها تعیین گردید و از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی برای وزن دهی به معیارها بهره گرفته شد. یافته ها نقشه ها برای فاکتورهای تعیین شده تهیه شد و با توجه به وزن های داده شده در پرسشنامه ی مقایسات زوجی نقشه های وزن دار شده نیز تهیه شدند، سپس نقشه ی پتانسیل تفرج متمرکز طبقه بندی شده و مساحت مربوط به هر طبقه تعیین شد. نتایج ارزیابی توان با توجه به وزنهای اختصاص داده شده برای تفرج متمرکز صورت پذیرفت برای وزن دهی معیارها از نرم افزار ExpertChoice11 و برای تجزیه و تحلیل لایه ها ازنرم افزار ArcGIS 10. 5 استفاده شد. بر اساس نتایج حدود 80% منطقه برای تفرج متمرکز دارای توان است.

گردشگری در بسیاری از نواحی طبیعی جهان به عنوان یک استراتژی توسعه مطرح بوده و اکوتوریسم به طور ویژه به عنوان یک گزینه مناسب برای رسیدن به توسعه پایدار می باشد. در نتیجه ضروری ست اثرات گسترده بخش اکوتوریسم بر روی منابع طبیعی مطالعه شود. این مطالعه به بررسی اثرات تفرج در 4 منطقه تفرج متمرکز، تفرج گسترده، منطقه قرق شده بعد از تفرج متمرکز و منطقه شاهد در پارک جنگلی نور می پردازد. در هر منطقه درصد پوشش علفی، تعداد زادآوری، وزن مخصوص ظاهری و درصد تخلخل در دو عمق سطحی و زیری و همچنین میزان ماده آلی خاک اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد شدت تفرج بر درصد پوشش علفی، مقدار زادآوری، میزان کوبیدگی و تخلخل در عمق 0-5cm خاک موثر است ولی بر روی مقدار ماده آلی خاک تاثیر ندارد. در منطقه تفرج متمرکز مقدار کوبیدگی خاک در عمق 0-5cm افزایش و میزان تخلخل نسبت به منطقه شاهد کاهش یافته بود. منطقه تفرج متمرکز، درصد پوشش علفی و زادآوری بسیار کمی نسبت به منطقه شاهد داشت که حاکی از تخریب حاصل از تفرج شدید می باشد.نتایج بررسی نشان دهنده تاثیر کم تفرج گسترده می باشد. درصد پوشش علفی در منطقه قرق به کندی در حال افزایش بود، ولی میزان زادآوری آن از سایر مناطق بیشتر است. وزن مخصوص ظاهری خاک منطقه قرق نیز با منطقه شاهد تفاوت معنی داری نداشت که می تواند بیانگر بازگشت حالت منطقه تفرج شدید بعد از قرق به حالت جنگل طبیعی باشد. با توجه به نتایج کلی می توان با ایجاد چند منطقه تفرج متمرکز و قرق دوره ای آنها مانع تخریب بیش از حد طبیعت گردید.